Józef

Józef to polska forma imienia biblijnego, wywodzącego się z hebrajskiego Yosef, od rdzenia jasaf ‘dodawać, pomnażać’, tradycyjnie interpretowanego jako ‘(Bóg) przyda, pomnoży’, nawiązującego do słów Racheli z Księgi Rodzaju. Do polszczyzny dotarło szlakiem grecko-łacińskim (Iōsēph > Iosephus) oraz cerkiewnosłowiańskim (Iosif), przy czym w dawnych księgach częstsze są łacińskie zapisy Joseph/Josephus; samą najwcześniejszą polską postać trudno jednoznacznie datować, bo dokumenty długo trzymały się form łacińskich i różnej ortografii (spotyka się m.in. Jozef, Iozeph), a ostateczna pisownia Józef ustabilizowała się wraz z normą nowopolską. Imię upowszechnił kult św. Józefa, oblubieńca Maryi, silny zwłaszcza od doby potrydenckiej; w Polsce kojarzone jest z opieką nad rodziną i rzemiosłem, a główne imieniny obchodzi 19 marca (w części kalendarzy także 1 maja). W XIX i pierwszej połowie XX wieku należało do najczęstszych męskich imion, utrzymując wysoką frekwencję w pokoleniach urodzonych w okresie międzywojennym i w PRL; po 1990 roku jego nadawanie wyraźnie spadło, choć obserwuje się umiarkowany powrót w nurcie tradycyjno-rodzinnym. Historyczne i potoczne formy zdrobniałe to m.in. Józek, Józio, Ziutek i Zefek, żeńskie odpowiedniki: Józefa i Józia. Z imienia powstało wiele nazwisk i patronimików, takich jak Józefowicz, Józefiuk, Józefiak. Nie należy mylić go z odrębnie ukształtowanym imieniem Józefat.