Dionizy

Dionizy to imię męskie pochodzenia greckiego, od Dionysios, pierwotnie oznaczającego „należący do Dionizosa” lub „oddany Dionizosowi”. Sam teonim Dionysos jest etymologicznie niepewny; często łączy się go ludowo z elementem dios „Zeusa” i nazwą mitycznej góry Nysa, ale badacze wskazują także na możliwe przedgreckie lub trackie źródła. Przez łacińskie Dionysius imię trafiło do chrześcijaństwa i, mimo pogańskiego rodowodu, zyskało sankcję dzięki licznym świętym: wymienia się zwłaszcza Dionizego Areopagitę (w tradycji uczonej rozróżnia się go od Pseudo-Dionizego), św. Dionizego z Paryża oraz papieża Dionizego. W Polsce znane jest od średniowiecza głównie z dokumentów łacińskich i kręgów kościelnych; wśród świeckich pojawiało się sporadycznie, częściej w czasach nowożytnych i XIX wieku, nigdy nie osiągając dużej popularności. Dziś pozostaje imieniem rzadkim, o charakterze erudycyjnym i archaizującym; w kalendarzu ma kilka możliwych terminów, najczęściej 9 października, ale dokładna historia świąt w polskiej tradycji bywa niejednolita. Wariantem staropolskim spotykanym w piśmiennictwie jest Dyonizy, natomiast forma Dionizjusz funkcjonuje w polszczyźnie jako odpowiednik uczony (np. dla postaci antycznych) i nie jest używana jako imię chrzestne. W tradycji wschodniej występują odpowiedniki typu Dionisij; w polszczyźnie potoczne zdrobnienie to Dyzio. Dane o dawnej frekwencji są fragmentaryczne.