Andrzej

Imię Andrzej pochodzi z greckiego Andreas, wywodzonego od rzeczownika anēr/andros „mężczyzna” i przymiotnika andreios „mężny, dzielny”. Do Polski trafiło przez łacinę kościelną jako Andreas wraz z chrześcijaństwem; najstarsze wzmianki pisane notują formy łacińskie i wczesnopolskie już w średniowieczu, choć dokładne daty pierwszych zapisów bywają niepewne. Centralną rolę w rozprzestrzenieniu imienia odegrał kult św. Andrzeja Apostoła, którego wspomnienie 30 listopada dało początek popularnym „andrzejkom”. W staropolszczyźnie obok formy Andrzej funkcjonowała silna wariantywność fonetyczna i ortograficzna: spotyka się zapisy Andrzey, Andrzei, a zwłaszcza Jędrzej i Jendrzej jako rozwinięcia ludowe i regionalne; z nich pochodzą zdrobnienia Jędrek i Jędruś, natomiast od formy ogólnej – Andrzejek i Andrzejek, dziś częściej używany jest po prostu wołacz Andrzeju. Pokrewne warianty w innych językach słowiańskich (Andrej, Andrij, Andriej) bywały adaptowane w dawnych dokumentach kresowych. Od imienia utworzono liczne nazwiska: Andrzejewski, Jędrzejewski, Andrzejowski, Jendrzejczak i inne. Andrzej należał w Polsce do najpopularniejszych imion męskich, zwłaszcza w drugiej połowie XX wieku; obecnie jego frekwencja wśród noworodków maleje, choć imię zachowuje wysoki łączny zasób nosicieli i silne zakorzenienie kulturowe. Brak jest pełnej zgodności co do skali udziału formy Jędrzej w przeszłości w poszczególnych regionach, co wynika z rozproszenia źródeł.