Pankracy

Imię Pankracy ma pochodzenie greckie: od Pankrátios, złożenia pan ‘wszystko’ i krátos ‘siła, władza’, co daje sens ‘wszechmocny’ lub ‘bardzo silny’. Do Polski dotarło przez łacinę (Pancratius) wraz z kultem św. Pankracego, młodego rzymskiego męczennika z początku IV wieku, którego wspomnienie przypada 12 maja; w tradycji ludowej ten dzień otwiera triadę tzw. Zimnych Ogrodników (Pankracy, Serwacy, Bonifacy), dzięki czemu imię jest powszechnie rozpoznawalne w przysłowiach, choć rzadkie w realnym nazewnictwie. W źródłach staropolskich imię występuje sporadycznie, najczęściej w zlatynizowanej postaci Pancratius; brak danych pozwalających na odtworzenie szerszej frekwencji historycznej. W nowożytności bywało notowane przede wszystkim w miastach i na ziemiach o silnych wpływach niemieckich, gdzie oddziaływały formy Pankraz/Pankratz; w sąsiednich językach spotyka się też warianty Pancrace (fr.), Pancrazio (wł.), Pancracio (hiszp.), Pankrác (cz.), Pankratij/Pankraty (wschodniosłow.). W polszczyźnie utrwaliła się postać Pankracy z akcentem na przedostatniej sylabie. Współcześnie imię należy do najrzadszych; pojedyncze nadania mają charakter świadomych wyborów niszowych, a w obiegu kulturowym najsilniejszym odniesieniem pozostaje Pankracy z „Nie-Boskiej komedii” Krasińskiego. Zdrobnienia nie mają ustalonych norm i pojawiają się marginalnie. Wezwanie św. Pankracego występuje w polskich kalendarzach liturgicznych i miejscami w nazewnictwie kościelnym, co podtrzymuje znajomość imienia mimo jego bardzo niskiego użycia.