Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu i Heroizmu

78 Views

Pamięć i heroizm

To dzień refleksji, edukacji i szacunku dla ofiar Zagłady oraz tych, którzy wykazali się niezwykłą odwagą, ratując innych lub przeciwstawiając się złu. Upamiętnienie ma chronić prawdę historyczną i wzmacniać odpowiedzialność za przyszłość wolną od nienawiści.

Historia i geneza powstania

Narodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu i Heroizmu, znany również jako Jom ha-Szoa we-ha-Gwura, został ustanowiony przez Kneset jako upamiętnienie ofiar Zagłady oraz aktów oporu i ratowania życia. Obchody przypadają 27 dnia miesiąca nisan w kalendarzu hebrajskim – data ta została wybrana w nawiązaniu do powstania w getcie warszawskim, jednego z najważniejszych symboli oporu wobec nazistowskiego terroru. W 1953 r. powołano także instytut Jad Waszem, który stał się centralnym miejscem pamięci i dokumentacji.

Wybór daty w okresie wiosennym miał również znaczenie symboliczne: pamięć o zbrodniom towarzyszy nadzieja odrodzenia i życia, a bohaterstwo jest rozumiane jako sprzeciw wobec odczłowieczającej nienawiści.

Tradycje, sposoby obchodów, wydarzenia

Izrael: dwuminutowa syrena o godz. 10:00 – całe społeczeństwo zatrzymuje się w milczeniu; flagi opuszczone do połowy masztu; główna ceremonia w Jad Waszem z zapaleniem sześciu zniczy.
Wspólnoty żydowskie na świecie: modlitwy (m.in. El Male Rachamim, Kaddisz), czytanie imion ofiar w ramach inicjatywy „Unto Every Person There Is a Name”, czuwania i wykłady.
Polska i miejsca pamięci: uroczystości edukacyjne i upamiętniające, projekcje świadectw ocalałych, Marsz Żywych na terenie byłego obozu Auschwitz-Birkenau.
Instytucje kultury i szkoły: lekcje historii, warsztaty antydyskryminacyjne, wystawy, spotkania z badaczami i świadkami historii.
Praktyki domowe: zapalenie świecy pamięci, lektura świadectw, chwila ciszy oraz dzielenie się wiedzą z młodszymi pokoleniami.

Warto wiedzieć / ciekawostki

Jeżeli 27 nisan przypada w piątek lub niedzielę, obchody w Izraelu przesuwa się odpowiednio na czwartek lub poniedziałek, by nie kolidowały z szabatem i przygotowaniami do niego.
To święto różni się od Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu przypadającego 27 stycznia – tu nacisk położony jest również na heroizm i opór.
W wielu miejscach czyta się „Megillat ha-Szoa” – współczesne zwoje wspomnień oparte na relacjach ocalałych.
Sześć płomieni/świec symbolizuje sześć milionów Żydów zamordowanych podczas Zagłady.
Archiwa cyfrowe (m.in. Jad Waszem, USC Shoah Foundation) udostępniają tysiące świadectw – to zasób nieoceniony dla edukacji i badań.

Inspiracje praktyczne – jak można je uczcić

Poświęć kilka minut na wysłuchanie świadectwa ocalałego lub obejrzenie krótkiego filmu edukacyjnego i podziel się refleksją z bliskimi.
Przeczytaj imiona ofiar z Twojego miasta lub regionu – lokalna perspektywa pomaga zrozumieć skalę straty.
Odwiedź muzeum, miejsce pamięci albo wystawę; jeśli to niemożliwe, skorzystaj z wirtualnych spacerów.
Wesprzyj organizacje pomagające ocalałym, walczące z antysemityzmem i mową nienawiści, lub fundacje prowadzące edukację o Zagładzie.
Zorganizuj w klasie lub pracy rozmowę o języku szacunku i o tym, jak rozpoznawać oraz reagować na uprzedzenia.

Wymiar globalny i lokalny

Pamięć o Zagładzie ma wymiar uniwersalny: dotyczy wartości humanistycznych, praw człowieka i konsekwencji milczenia wobec nienawiści. Jednocześnie jest głęboko zakorzeniona lokalnie – w nazwiskach, ulicach, księgach metrykalnych, materialnych śladach zniszczonych społeczności. Łącząc poziom globalny z lokalnym, tworzymy bardziej pełny obraz przeszłości i lepiej rozumiemy odpowiedzialność teraźniejszości.

Edukacja i wrażliwość języka

Unikaj banalizowania i porównań, które relatywizują zbrodnie – nie każda krzywda jest „nowym Holokaustem”.
Używaj precyzyjnych pojęć: ofiary, sprawcy, świadkowie, pomocnicy, ratujący; odróżniaj fakty od opinii.
Dbaj o kontekst: liczby, daty i źródła są ważne, ale najpełniej mówi o tym ludzka historia konkretnej osoby.

Stało się, więc znów może się stać. To jest sedno tego, co mamy do powiedzenia.
Primo Levi

👉Pamięć o ofiarach i bohaterach zobowiązuje nas do prawdy, edukacji i stanowczego sprzeciwu wobec nienawiści – dziś i każdego dnia.