Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego

Pamięć, która łączy

To czas refleksji nad losem ofiar stanu wojennego i wyraz wdzięczności dla tych, którzy bronili wolności. Celem obchodów jest zachowanie pamięci, pielęgnowanie prawdy historycznej oraz budowanie wrażliwości na prawa człowieka i godność każdego obywatela.

Historia i geneza

Dzień Pamięci Ofiar Stanu Wojennego obchodzony jest co roku 13 grudnia, w rocznicę wprowadzenia stanu wojennego w Polsce w 1981 r. Decyzja władz komunistycznych doprowadziła do masowych internowań działaczy „Solidarności”, cenzury, ograniczeń w życiu publicznym i tragedii wielu rodzin. W następstwie represji życie straciło co najmniej kilkadziesiąt osób, a tysiące doświadczyło prześladowań.

Święto ustanowił Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, aby uhonorować wszystkich, którzy zginęli lub ucierpieli w obronie wolności i praw obywatelskich. To również zachęta, by nie zapominać o fundamentalnej roli solidarności społecznej w obliczu zagrożeń dla praw człowieka.

Tradycje i sposoby obchodów

• Zapalanie „Światła Wolności” – symbolicznej świecy w oknie 13 grudnia wieczorem, na znak pamięci i jedności z ofiarami oraz ich rodzinami.
• Udział w uroczystościach miejskich: apelach pamięci, składaniu kwiatów, mszach i koncertach poświęconych ofiarom.
• Lekcje historii, pokazy filmów i spotkania ze świadkami wydarzeń w szkołach, bibliotekach i domach kultury.
• Odznaczenia i wyróżnienia dla osób zasłużonych w dokumentowaniu i kultywowaniu pamięci o stanie wojennym.

Nie ma wolności bez pamięci.

Jan Paweł II

Warto wiedzieć

• Stan wojenny wprowadzono 13 grudnia 1981 r.; został zawieszony 31 grudnia 1982 r., a formalnie zniesiony 22 lipca 1983 r.
• Internowano ponad 10 tysięcy osób, tysiące skazano i zwolniono z pracy, a wiele rodzin doświadczyło szykan i inwigilacji.
• Symbolem oporu i ofiary jest pacyfikacja kopalni „Wujek”, gdzie 16 grudnia 1981 r. zginęło dziewięciu górników.
• Gest zapalania świecy w oknie nawiązuje m.in. do symbolicznych świateł stawianych w geście solidarności z Polakami przez znane postacie świata polityki i Kościoła.

Inspiracje praktyczne: jak uczcić pamięć

• Zapal świecę w oknie 13 grudnia – samemu lub razem z domownikami, sąsiadami, wspólnotą lokalną.
• Odwiedź miejsce pamięci w Twojej okolicy; złóż znicz, zostaw biało-czerwony akcent.
• Przeczytaj wspomnienia świadków, obejrzyj film dokumentalny lub fabularny poświęcony ówczesnym wydarzeniom; porozmawiaj o nich z bliskimi.
• Wesprzyj instytucje i inicjatywy dokumentujące historię – archiwa społeczne, projekty oral history, lokalne izby pamięci.
• W szkole lub pracy zaproponuj krótką prelekcję, wystawę gablotową albo „minutę ciszy” ku czci ofiar.

Wymiar lokalny i globalny

Obchody mają silny wymiar lokalny: niemal w każdej miejscowości znajdują się miejsca pamięci, tablice, krzyże i murale – świadectwa indywidualnych historii. Kultywowanie pamięci w najbliższym otoczeniu pomaga zobaczyć wielką historię w losach konkretnych ludzi.

Wymiar globalny przypomina z kolei, że solidarność z ofiarami autorytaryzmu przekracza granice – symbole wsparcia dla Polaków pojawiały się na całym świecie. Dziś pamięć o stanie wojennym inspiruje do sprzeciwu wobec naruszeń praw człowieka gdziekolwiek do nich dochodzi.

Pamiętanie poprzez edukację

• Sięgnij po publikacje źródłowe: relacje świadków, dzienniki, archiwalne fotografie.
• Zorganizuj klub dyskusyjny wokół książek i filmów o „Solidarności” i stanie wojennym.
• Digitalizuj rodzinne pamiątki i przekazuj kopie do archiwów społecznych.

👉Pamiętajmy o ofiarach stanu wojennego, pielęgnując prawdę, solidarność i szacunek dla godności człowieka – to nasza wspólna odpowiedzialność.