Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów

29 Views

Odwaga sumienia

Dzień upamiętnia Polaków, którzy podczas niemieckiej okupacji ratowali Żydów, często ryzykując życiem własnym i swoich rodzin. To moment refleksji nad siłą dobra w czasach terroru oraz nauka odpowiedzialności za drugiego człowieka.

Historia i geneza powstania

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów obchodzony jest 24 marca, w rocznicę zamordowania w Markowej rodziny Ulmów – symbolu odwagi i poświęcenia. Święto ustanowiono, by oddać hołd wszystkim, którzy nieśli pomoc Żydom pod okupacją niemiecką, mimo grożącej za to kary śmierci.

Data 24 marca nawiązuje do tragicznych wydarzeń z 1944 roku, gdy zamordowano Józefa i Wiktorię Ulmów wraz z dziećmi oraz osoby, które ukrywali. Ich los stał się jednym z najważniejszych świadectw tego, jak wielkiej odwagi wymagało ratowanie bliźnich.

„Kto ratuje jedno życie, ratuje cały świat.”
Talmud, Sanhedryn 37a

Tradycje, sposoby obchodów, wydarzenia

Państwowe i lokalne uroczystości, składanie kwiatów i zapalanie zniczy pod pomnikami, tablicami i na grobach ratujących oraz ratowanych.
Upamiętnienia w miejscach pamięci: m.in. w Markowej, w muzeach regionalnych i w przestrzeni miejskiej.
Lekcje historii, prelekcje, spotkania ze świadkami i badaczami, projekcje filmów oraz wystawy czasowe.
Odczytywanie imion ratujących i ratowanych, modlitwy międzyreligijne i chwile ciszy.
Akcje edukacyjne online prowadzone przez instytucje kultury i organizacje społeczne.

Warto wiedzieć / ciekawostki

W okupowanej Polsce za pomoc Żydom groziła kara śmierci – zarówno dla pomagającego, jak i jego rodziny. Mimo to wielu podejmowało ryzyko.
Tytuł „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”, nadawany przez Instytut Yad Vashem w Jerozolimie, otrzymały tysiące Polaków – to największa grupa wśród wszystkich narodowości.
W Jerozolimie sadzono drzewa upamiętniające Sprawiedliwych; medale i dyplomy trafiają do rodzin i instytucji.
„Żegota” – Rada Pomocy Żydom – była unikatową w okupowanej Europie strukturą podziemną, niosącą systemową pomoc osobom żydowskiego pochodzenia.
Rodzina Ulmów stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli poświęcenia; w Markowej działa muzeum poświęcone Polakom ratującym Żydów.

Inspiracje praktyczne – jak można uczcić ten dzień

Odwiedź lokalne miejsce pamięci, złóż kwiaty lub zapal znicz – samodzielnie albo z rodziną czy klasą.
Weź udział w wykładzie, dyskusji lub projekcji filmu (np. dokumenty i filmy fabularne o ratowaniu, jak „W ciemności”, „Historia Kowalskich”).
Sięgnij po książki i relacje świadków: wspomnienia ratujących, ratowanych, publikacje badawcze i biografie.
Wesprzyj instytucje pielęgnujące pamięć (muzea, archiwa, fundacje), udostępniaj materiały edukacyjne w mediach społecznościowych.
Odwiedź żydowski cmentarz w okolicy – porządkując, uczysz szacunku do lokalnej historii.
Porozmawiaj z najstarszymi mieszkańcami o wojennych losach waszej miejscowości; utrwal ich wspomnienia.
Zapal w oknie świecę pamięci 24 marca wieczorem – jako symbol cichego hołdu i solidarności.

Wymiar lokalny i globalny

Pamięć o ratujących jest zakorzeniona w konkretnych miejscach: wsiach, miasteczkach i dzielnicach, gdzie toczyło się codzienne, ciche bohaterstwo. Lokalna perspektywa pomaga zobaczyć historię „tuż obok” – na ulicy, w sąsiedztwie, często wciąż w pamięci rodzin.

W wymiarze globalnym wpisuje się ona w uniwersalny przekaz o sprzeciwie wobec zła i pomocy słabszym. Łączy się z Międzynarodowym Dniem Pamięci o Ofiarach Holokaustu i innymi inicjatywami, przypominając, że odwaga cywilna nie ma granic ani narodowości.

Dlaczego to wciąż ważne

Upamiętnienie ratujących to nie tylko historia – to lekcja na dziś: jak rozpoznawać uprzedzenia, przeciwstawiać się dehumanizacji i wybierać solidarność ponad obojętność. Pamięć o nich wzmacnia kulturę empatii i odpowiedzialności w życiu publicznym.

👉Pamiętając o bohaterach codzienności, uczymy się odwagi wyboru dobra i odpowiedzialności za drugiego człowieka.