Dzień Domeny Publicznej

Opis

1 stycznia to data, która w kalendarzu miłośników kultury i prawa autorskiego ma szczególne znaczenie – tego dnia co roku obchodzony jest Dzień Domeny Publicznej. To okazja, aby przypomnieć sobie, czym jest domena publiczna i dlaczego jej istnienie jest tak ważne dla rozwoju sztuki, nauki i wolnego dostępu do wiedzy.

Czym jest domena publiczna?

Domena publiczna to zbiór utworów (książek, filmów, muzyki, obrazów, fotografii, a nawet programów komputerowych), które nie są już chronione prawem autorskim. Mogą one być:

• kopiowane i rozpowszechniane,
• tłumaczone i adaptowane,
• wykorzystywane w celach prywatnych i komercyjnych,

bez konieczności pytania kogokolwiek o zgodę i bez ponoszenia kosztów licencyjnych.

W Polsce i w całej Unii Europejskiej podstawowa zasada jest prosta:

prawa autorskie wygasają 70 lat po śmierci twórcy, licząc od końca roku kalendarzowego.

Po tym czasie dzieło trafia do domeny publicznej i staje się dobrem wspólnym.

Dlaczego domena publiczna jest ważna?

• Kultura dla wszystkich – każdy może sięgnąć po klasykę literatury, muzyki czy sztuki i korzystać z niej bez ograniczeń.
• Twórcza wolność – artyści mogą adaptować i przerabiać dawne dzieła, tworząc na ich bazie coś nowego (np. filmy na podstawie powieści, ilustracje, remiksy).
• Dostęp do wiedzy – stare publikacje naukowe, dokumenty czy archiwa mogą być digitalizowane i udostępniane bez przeszkód prawnych.

To dzięki domenie publicznej mamy dziś niezliczone wersje baśni, adaptacje Szekspira czy nowe interpretacje klasycznych kompozycji.

Co oznacza 1 stycznia?

Każdego roku tego dnia do domeny publicznej trafiają kolejne utwory.

• W Polsce i UE – dzieła twórców, którzy zmarli 70 lat wcześniej (np. w 2025 roku „uwolniono” twórców zmarłych w 1954 roku).
• W USA – zasady są bardziej złożone, ale co roku z początkiem stycznia wygasają prawa do kolejnych książek i filmów. W 2025 roku do domeny publicznej trafiła tam m.in. powieść Ernesta Hemingwaya Pożegnanie z bronią (1929).

Jak korzystać z domeny publicznej?

• Czytać i oglądać – wiele dzieł znajdziesz w bibliotekach cyfrowych
• Tworzyć własne projekty – możesz swobodnie używać tekstów, obrazów czy muzyki w książkach, filmach, podcastach czy stronach internetowych.
• Promować i udostępniać – nic nie stoi na przeszkodzie, by dzieła z domeny publicznej publikować dalej – w sieci, na nośnikach czy podczas wydarzeń kulturalnych.

👉 Warto 1 stycznia zajrzeć do zasobów domeny publicznej i odkryć, jakie skarby właśnie do nas wróciły.

Polska

• Polona.pl – największa biblioteka cyfrowa w Polsce, prowadzona przez Bibliotekę Narodową. Setki tysięcy książek, czasopism, map, grafik i rękopisów w domenie publicznej.
• Wolne Lektury – darmowa biblioteka internetowa z klasyką literatury w formie e-booków, audiobooków i PDF.
• Federacja Bibliotek Cyfrowych – katalog polskich bibliotek cyfrowych, gdzie znajdziesz m.in. stare gazety, dokumenty, fotografie.

Europa

• Europeana – ogromna cyfrowa biblioteka, muzeum i archiwum gromadzące zasoby z całej Europy (teksty, obrazy, nagrania, obiekty muzealne).

Świat

• Project Gutenberg – najstarsza biblioteka cyfrowa, ponad 70 tys. darmowych e-booków, głównie klasyka literatury angielskiej.
• Internet Archive – gigantyczne archiwum cyfrowe: książki, filmy, muzyka, nagrania radiowe, stare gry i oprogramowanie.
• HathiTrust Digital Library – amerykańska biblioteka cyfrowa z milionami zeskanowanych książek, część w domenie publicznej.